Etapy wzrostu włosa – jak przebiega cykl życia włosa?

Włosy nie rosną bez przerwy ani nie przechodzą przez cykl jednocześnie. Każdy mieszek włosowy działa według własnego rytmu, przechodząc przez anagen, katagen, telogen i egzogen. Ta asynchroniczność sprawia, że nie tracimy całego owłosienia naraz, a także wyjaśnia, dlaczego depilacja laserowa wymaga serii zabiegów.

Co sprawia, że włos rośnie?

Włos powstaje w mieszku włosowym, czyli strukturze znajdującej się w skórze właściwej. Mieszek obejmuje korzeń włosa i kończy się opuszką, potocznie nazywaną cebulką. Na jej dnie znajduje się brodawka włosa, do której docierają naczynia krwionośne i sygnały regulujące aktywność komórek.

Nad brodawką znajduje się macierz włosa. Jej komórki intensywnie się dzielą, tworząc nową łodygę. W macierzy działają także melanocyty produkujące melaninę, czyli barwnik nadający włosom kolor. To właśnie aktywność macierzy decyduje o wzroście włosa.

Łodyga, którą widzimy nad powierzchnią skóry, składa się głównie z keratyny i jest strukturą martwą. Nie regeneruje się od wewnątrz, dlatego podcinanie włosów nie przyspiesza ich wzrostu, a rozdwojonych końcówek nie można trwale scalić. Zabiegi działające wyłącznie na łodygę, takie jak golenie, nie niszczą mieszka i nie zatrzymują cyklu.

Jakie są etapy wzrostu włosa?

W uproszczonych opisach mówi się o trzech fazach: anagenie, katagenie i telogenie. W ujęciu trichologicznym wyróżnia się także egzogen, czyli etap fizycznego wypadania włosa. Kolejność wygląda następująco:

1. Anagen – aktywny wzrost.
2. Katagen – przejście i wygaszanie aktywności mieszka.
3. Telogen – spoczynek.
4. Egzogen – wypadanie włosa.

Poszczególne mieszki nie przechodzą przez te fazy w tym samym czasie. Dzięki temu część włosów rośnie, część odpoczywa, a inne wypadają. Gdyby cykle były zsynchronizowane, człowiek okresowo traciłby całe owłosienie, podobnie jak zwierzęta przechodzące sezonowe linienie.

Anagen – faza aktywnego wzrostu

Anagen jest najdłuższą i najbardziej aktywną fazą cyklu. Komórki macierzy intensywnie się dzielą, mieszek jest dobrze ukrwiony, a włos pozostaje połączony z brodawką. W tym czasie powstaje nowa łodyga, a melanocyty dostarczają jej barwnik.

Na skórze głowy anagen może trwać około 2–7 lat, dlatego włosy mogą osiągać dużą długość. Na ciele trwa znacznie krócej, zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. To ogranicza długość włosów na nogach, rękach czy w okolicy bikini. Czas trwania tej fazy zależy między innymi od genetyki, wieku, hormonów i kondycji organizmu.

Katagen – faza przejściowa

W katagenie wzrost włosa zatrzymuje się, a dolna część mieszka stopniowo się kurczy. Komórki macierzy przestają się dzielić, a brodawka oddziela się od cebulki. Zachodzą wtedy procesy kontrolowanej eliminacji części komórek, określane jako apoptoza.

Katagen trwa zwykle około 2–3 tygodni. W danym momencie znajduje się w nim niewielka część włosów. Włos nie rośnie już aktywnie i stopniowo traci połączenie ze strukturami, które go produkują.

Telogen – faza spoczynku

Telogen jest okresem względnego uśpienia mieszka. Włos nie wydłuża się, jest oddzielony od brodawki i pozostaje płytko osadzony w mieszku. Jego zrogowaciały koniec tworzy charakterystyczny włos maczugowaty.

Na głowie telogen trwa zazwyczaj około 2–4 miesięcy, choć długość tej fazy zależy od obszaru ciała. W tym czasie mieszek przygotowuje się do rozpoczęcia nowego anagenu. Nowy włos może stopniowo wypchnąć stary ku powierzchni skóry.

Egzogen – faza wypadania

Egzogen oznacza etap, w którym włos maczugowaty opuszcza mieszek. Może wypaść podczas mycia, czesania albo wskutek naturalnego wypchnięcia przez nowo powstający włos. W części publikacji egzogen traktuje się jako końcowy fragment telogenu, dlatego spotkasz zarówno model trzyfazowy, jak i czterofazowy.

Samo wypadanie kilkudziesięciu włosów dziennie może być fizjologiczne. Problem pojawia się wtedy, gdy utrata jest wyraźnie nasilona, trwa długo lub towarzyszy jej przerzedzenie, zmiana struktury włosów albo powstawanie ognisk pozbawionych owłosienia.

Jak długo trwa anagen na głowie i na ciele?

Nie istnieje jedna długość cyklu właściwa dla wszystkich włosów. Owłosienie głowy pozostaje w anagenie przez lata, natomiast włosy na ciele przechodzą tę fazę znacznie szybciej. Podane wartości są orientacyjne, ponieważ różnią się między osobami, obszarami ciała i źródłami medycznymi.

Różnica między głową a ciałem ma także znaczenie dla wyglądu włosów. Długi anagen pozwala włosom na głowie rosnąć przez kilka lat, podczas gdy krótszy anagen owłosienia ciała kończy się wcześniej i ogranicza jego długość.

Dlaczego depilacja laserowa wymaga serii zabiegów?

Depilacja laserowa wykorzystuje zjawisko selektywnej fototermolizy. Energia światła jest pochłaniana przede wszystkim przez melaninę, a następnie przekształcana w ciepło. W fazie anagenu włos ma dużo barwnika i pozostaje połączony z aktywną macierzą oraz brodawką. Dzięki temu energia może uszkodzić struktury odpowiedzialne za jego produkcję.

W katagenie i telogenie połączenie z brodawką jest osłabione albo nie istnieje, a aktywność macierzy spada. Samo ogrzanie łodygi nie wystarcza do trwałego zahamowania pracy mieszka. Z tego powodu podczas jednego zabiegu można oddziaływać głównie na włosy znajdujące się w anagenie.

Włosy na jednym obszarze są w różnych fazach, dlatego kolejne sesje obejmują te, które wcześniej były w katagenie lub telogenie, a później rozpoczęły aktywny wzrost. Odstępy między zabiegami dobiera się do obszaru ciała i tempa odrastania włosów. Zbyt krótka przerwa może oznaczać, że niewiele nowych włosów weszło jeszcze w anagen, a zbyt długa utrudnia konsekwentne prowadzenie serii.

Na wynik wpływają również kolor i grubość włosa, fototyp skóry oraz indywidualna reakcja mieszka. Ciemniejszy włos zawiera zwykle więcej melaniny, która pochłania energię lasera, ale parametry i kwalifikację zawsze dobiera osoba wykonująca zabieg.

Co może zaburzać cykl włosowy?

Na długość anagenu i moment przechodzenia włosów do telogenu wpływają geny, androgeny, wiek, choroby, stres, leki i stan odżywienia. Szczególne znaczenie ma wrażliwość mieszka na androgeny, w tym dihydrotestosteron. W łysieniu androgenowym mieszek stopniowo się miniaturyzuje, a anagen ulega skróceniu.

Nieprawidłowości mogą mieć różny przebieg. Najczęściej bierze się pod uwagę:

• Łysienie telogenowe – zbyt duża liczba włosów przedwcześnie przechodzi do fazy spoczynku, często po silnym stresie, chorobie, zmianach hormonalnych lub niedoborach.
• Łysienie anagenowe – nagłe uszkodzenie aktywnie rosnących włosów, między innymi przez niektóre leki cytostatyczne, toksyny lub ciężkie zaburzenia ogólnoustrojowe.
• Łysienie androgenowe – stopniowe skracanie anagenu i miniaturyzacja mieszków pod wpływem predyspozycji genetycznej oraz androgenów.
• Łysienie plackowate – ogniskowa utrata włosów związana z reakcją układu odpornościowego przeciw strukturom mieszka.

Do konsultacji dermatologicznej lub trychologicznej powinny skłonić nagłe przerzedzenie, wyraźnie nasilone wypadanie, okrągłe ogniska bez włosów, zmiana ich średnicy albo utrzymujący się powolny wzrost. Trichoskopia pozwala bezinwazyjnie ocenić wygląd mieszków i łodyg oraz lepiej ustalić przyczynę problemu.

Znajomość etapów wzrostu włosa pozwala właściwie interpretować naturalne wypadanie, rozumieć różnice między owłosieniem głowy i ciała oraz realistycznie oceniać zabiegi. Najważniejszy dla produkcji włosa i działania lasera jest anagen, ale pełny cykl obejmuje także katagen, telogen i egzogen.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku nasilonego wypadania włosów, nagłych przerzedzeń lub zmian na skórze głowy skonsultuj się z dermatologiem.